|
Qysh me zbulimin e tij nga nje udhetare anglez i quajtur H.Holland ne fillimet e shek.XIX i cili e pershkruan ne librin e tij "Travels in the Ionian Isles, Albania, Thesaly, Macedonia" botuar ne Londer ne 1815, Bylisi terhoqi vemendjen e shume studiuesve te huaj por dhe shqiptare. Interesi per kete qytet terhoqi dhe perfaqesuesit diplomatik ne Shqiperi siç ishte F.Pukevil, i cili flete dhe ne librin e tij " Voyage dans la Grece"(1820). Gjithashtu epigrafisti francez De Klobri ne 1850 vizitoi Bylisin dhe perforcon mendimet e parardhesve te tij mbi identitetin e ketij qyteti. Kurse studiuesi francez E.Isambert boton ne 1881 ne librin e tij "Orient. Grece et Turquie" mendimet e tij vrojtimet e bera ne Bylis.
Te dhenat e para shkencore per kete qytet u bene nga austriaku K.Paç ne "Sandschak Berat in Albanien"(1904). Te gjitha keto botime paraprine hulumutimet e pare ne terren nga austriaku K.Praschniker gjate viteve1917-1918 i cili zbuloi nje pjese te murrit rrethues, stoas se madhe dhe teatrit. Keto zbulime terhoqen vemendjen e arkeologeve te tjere qe vizituan Shqiperine ne vite te mevonshme siç ishin N.Hammond, L.Ugolini, C.Sestieri etj, te cilet bene nje pune mjafte te vlefshme per zbuimin e ketij qyteti.
Germimet dhe kerkimet sistematike ne qytetin antik te Bylisit jane bere nga arkeologe shqiptare te Qendres se Kerkimeve Arkeologjike te Akademise se Shkencave te Shqiperise duke filluar nga 1978, nen drejtimin e arkeologeve N.Ceka dhe S.Mucaj etj. Germimet nxorren ne siperfaqe mjafte monumente te rendesishme te periudhes helenistike te tilla si: teatri, stoa e madhe, stadiumi, stoa e teatrit, hyrja e agorase me ambientet publike te saj, stera nen stadium, gimnazi, banesat A dhe B, si dhe te periudhes romake dhe antikitetit te vone midis te cilave mund te permendim: bazilikat A, B, C, D, E, kompleksin peshkopal, terma e Justinianit, banesa te periudhes romake etj. Ndersa nga viti 1999 e ne vazhdim nje mision i perbashket shqiptaro –francez i drejtuar per palen shqiptare nga Prof.Skender Muçaj dhe per palen franceze fillimisht nga Prof.Jean Pierre Sodini dhe aktualisht nga Prof. Pasquale Chevaliere kryen rregullisht germime ne monumente te antikitetit te vone, konkretisht ne baziliken E dhe kompleksin peshkopal dhe njekohesisht po pergatit botime per keto monumente.
Krahas germime te shutma te cilat kane nxjerr ne drite shumicen e monumenteve te qytetit eshte bere edhe nje pune e rendesishme restauruese e cila jo vetem qe ka konsoliduar gjendjen e tyre por ka nxjerr me ne pah vlerat arkitekturore. Nder punimet dhe nderhyrjet restauruese te kryera ne Bylis mund te permendim:
- Nderhyrjet restauruese ne shkallaren e teatrit, ne analemen veriore te tij si dhe ne ambjentet e skenes.
- Restaurime te pjeseshme te kryera ne steren e qytetit.
- Restaurime ne murin rrethues te periudhes helenistike sidomos ne bastionin verior dhe pjeserisht ne anen veri- lindore te tij.
- Restaurimet dhe punimet konservuese ne bazilikat A,B,C dhe D duke perfshire dhe dyshemete me mozaik te tyre.
- Restaurimet ne murin rrethues te antikitetit te vone, i quajtur edhe murii i Viktorinit, si ne trasene e tij por sidomos ne kullat mbrojtese te ketij muri.

|